Een musical met een echte ijsvloer
In oktober 2023 ging in Leeuwarden de spektakelmusical De Tocht in premiere. Voor de productie werd een geheel tijdelijk theatergebouw neergezet aan de rand van de stad: het Friso Theater. Het bijzondere van deze musical was de echte ijsvloer op het podium, waarop dansers en acteurs op schaatsen optraden. De voorstelling was gebaseerd op het verhaal van de Elfstedentocht en gebruikte expliciet de zwaarte van De Hel van '63 als emotioneel ankerpunt. Door de combinatie van schaatsen, zang en een groot ensemble-orkest groeide de productie uit tot een van de grootste musicalondernemingen die Nederland in de jaren twintig kende.
Het tijdelijke Friso Theater
Het Friso Theater was geen bestaand theater maar speciaal voor deze musical opgezet. Een tijdelijke constructie aan de stadsrand met een grote zaal, foyer, parkeervoorziening en alle techniek voor klimaatbeheersing rond de ijsvloer. Voor het publiek was de gang naar het Friso Theater onderdeel van de beleving: niet de gangbare schouwburg in het centrum, maar een doelgericht gebouwde locatie. Achter de schermen werkte een grote technische ploeg dagelijks aan de ijsvloer, vergelijkbaar met de logistiek van een ijshockeyhal. Het gebouw zelf was, zoals de naam tijdelijk al suggereert, ontworpen om weer afgebroken te worden zodra de musicalreeks zou eindigen.
Verhaal en cast
De Tocht volgde een groep Friezen wier levens met elkaar verweven raken via de schaatssport en specifiek via een verbeelde Elfstedentocht. Persoonlijke verhalen, familiebanden en de inzet van het schaatsen als metafoor voor doorzettingsvermogen vormden de rode draad. De cast bestond uit ervaren Nederlandse musicalacteurs aangevuld met dansers en figuranten die op het ijs konden bewegen. Het orkest speelde live tijdens elke voorstelling. Bezoekers vergeleken het schouwspel vaak met grote internationale ijsshows, met het verschil dat hier een doorlopend verhaallijn aanwezig was. Het verbond met de film De Hel van '63 en met de echte tocht van 1963 was voor veel toeschouwers vanzelfsprekend, hoewel de musical geen directe verfilming van die ene tocht was.
Speelperiode en einde van de productie
De voorstellingsreeks ging op 1 oktober 2023 in premiere en draaide vervolgens dagelijks vol of bijna vol. In totaal zagen bijna 300.000 bezoekers de musical in negen maanden tijd. Ondanks de hoge bezoekersaantallen kwam de productie in financiele moeilijkheden, mede door de hoge kosten van het tijdelijke gebouw en de ijsvloer. In de zomer van 2024 werd bekend dat de musical zou stoppen. De laatste voorstelling vond plaats op 30 juni 2024. Daarmee staat De Tocht in 2026 niet op het programma. Voor wie nu informatie zoekt over een mogelijke terugkeer of over een eventuele vervolgproductie: kijk voor de actuele stand van zaken naar de website van de oorspronkelijke producent en de Friese cultuurpers. Op het moment van schrijven is er geen nieuwe vaste speeldatum bekend.
De erfenis van De Tocht
Hoewel kort van duur, heeft De Tocht een blijvende indruk gemaakt op het Friese cultuurleven. Voor Leeuwarden betekende de productie een toestroom van bezoekers in een seizoen waarin de stad doorgaans rustiger is. Voor de musicalwereld was de combinatie van schaatsen en muziektheater een experimenteel platform dat veel aandacht trok. En voor het verhaal van de Elfstedentocht voegde De Tocht een artistieke laag toe naast de eerdere film De Hel van '63 en het rijke palet aan boeken, documentaires en herinneringen. De ijsvloer is inmiddels verdwenen, het Friso Theater is afgebroken, maar de discussie of een vergelijkbare productie ooit terugkomt blijft onder Friese cultuurmakers leven.