Vijftien officiele Elfstedentochten in 88 jaar
Tussen 1909 en 1997 zijn vijftien officiele Elfstedentochten verreden. Elke editie kreeg zijn eigen winnaar, behalve 1956 waarin het bestuur weigerde een winnaar uit te roepen vanwege een onderling pact in de kopgroep. Daarover meer in het artikel over 1956. Sinds 1997 is er geen nieuwe tocht meer geweest, vooral omdat de winters in Nederland sindsdien te zacht zijn om het natuurijs voldoende dik te krijgen. Hieronder volgt een chronologisch overzicht van alle officiele edities, met datum en winnaar, gevolgd door een sectie over de eerste vrouwelijke deelneemster en een tabel met de meest opvallende cijfers.
Chronologisch overzicht van alle edities
1909, 2 januari: Minne Hoekstra (eerste officiele winnaar). 1912, 7 februari: Coen de Koning. 1917, 27 januari: Coen de Koning (tweede titel). 1929, 12 februari: Karst Leemburg (Leemburg verloor een teen door bevriezing). 1933, 16 februari: Abe de Vries en Sipke Castelein (gedeelde winst). 1940, 30 januari: Auke Adema, Piet Keijzer, Sjouke Westra, Cor Jongert en Dirk van der Duim (gedeelde winst). 1941, 6 februari: Auke Adema (tweede titel, dit keer solo). 1942, 22 januari: Sietse de Groot. 1947, 8 februari: Jan van der Hoorn. 1954, 3 februari: Jeen van der Berg. 1956, 14 februari: officieel geen winnaar erkend, zie 1956. 1963, 18 januari: Reinier Paping in De Hel van '63. 1985, 21 februari: Evert van Benthem. 1986, 26 februari: Evert van Benthem (tweede titel). 1997, 4 januari: Henk Angenent. Daarmee zijn dertien rijders ooit als individueel winnaar genoemd, met daarnaast twee edities waarin een groep gezamenlijk won.
Vrouwen aan de start: pas vanaf 1985
Tot 1985 stond de Elfstedentocht alleen open voor mannen in de wedstrijdklasse. Vrouwen mochten wel als toerrijdster meedoen, en er zijn vrouwen die in eerdere jaren onofficieel hebben meegereden, maar pas in 1985 werden vrouwen toegelaten in het wedstrijdklassement. De eerste vrouw die officieel finishte in de wedstrijd was Lenie van der Hoorn-de Boer. Zij eindigde in 1985 op de elfde plaats in het algemene wedstrijdklassement, een prestatie die in de Nederlandse schaatswereld bewondering oogstte. Ook in 1986 en 1997 reden vrouwen mee in de wedstrijd, hoewel het deelnemersveld bij de vrouwen kleiner bleef. Een aparte vrouwenklassering ontbreekt in de oudste lijsten en is in latere bronnen pas gereconstrueerd.
Cijfers per editie in tabelvorm
Onderstaande tabel zet de belangrijkste cijfers op een rij. Editie | datum | winnaar | tijd. 1909 | 2-1-1909 | Minne Hoekstra | 13u50. 1912 | 7-2-1912 | Coen de Koning | 11u40. 1917 | 27-1-1917 | Coen de Koning | 9u53. 1929 | 12-2-1929 | Karst Leemburg | 11u09. 1933 | 16-2-1933 | Abe de Vries en Sipke Castelein | 9u05. 1940 | 30-1-1940 | groep van vijf | 11u30. 1941 | 6-2-1941 | Auke Adema | 9u19. 1942 | 22-1-1942 | Sietse de Groot | 8u44. 1947 | 8-2-1947 | Jan van der Hoorn | 10u51. 1954 | 3-2-1954 | Jeen van der Berg | 7u35. 1956 | 14-2-1956 | geen winnaar | n.v.t. 1963 | 18-1-1963 | Reinier Paping | 10u59. 1985 | 21-2-1985 | Evert van Benthem | 6u47. 1986 | 26-2-1986 | Evert van Benthem | 6u55. 1997 | 4-1-1997 | Henk Angenent | 6u49. Exacte minuten en seconden verschillen soms per bron; het algemene beeld is helder.
Wat het overzicht laat zien
Bij elkaar genomen vertellen de cijfers iets over de geschiedenis van het Friese natuurijs. De vroegste tochten waren langer in tijd, deels door materiaal en deels door zwaardere ijscondities. Vanaf 1942 zakten de tijden onder de tien uur en met de komst van moderne klapschaatsen achteraf gezien zou je nog snellere tijden verwachten, maar de Elfstedentocht heeft sinds 1997 niet meer kunnen plaatsvinden. Wie meer wil lezen over de eerste editie, gaat naar 1909. Wie meer wil weten over de zwaarste editie, leest het artikel over De Hel van '63. En wie zich afvraagt hoe het verder ging na de laatste tocht: dat verhaal staat in het artikel over 1997.