Tweeentwintig jaar wachten was voorbij
Op donderdag 21 februari 1985 reed Nederland zijn eerste Elfstedentocht sinds De Hel van '63. Tussen die twee tochten lagen 22 winters waarin de Friese vaarten niet hard genoeg dichtvroren of waarin het ijs te vroeg dooide. Toen het bestuur van De Friesche Elf Steden eindelijk groen licht gaf, ging er een schok door het land. Treinen naar Leeuwarden zaten propvol, in winkels in Friesland was nauwelijks meer een paar Noren te krijgen en kranten brachten dagelijks updates over de ijsdikte. De winnaar van die tocht zou een onbekende naam zijn voor het grote publiek: Evert van Benthem, een melkveehouder uit Sint Jansklooster in Overijssel.
Voorbereiding in een land in elfstedenkoorts
De kou begin februari 1985 was hardnekkig genoeg om de rayonhoofden positief te laten rapporteren. Op 16 februari werd de tocht officieel uitgeschreven, met de start gepland enkele dagen later. Heel Nederland kreeg de zogenoemde elfstedenkoorts. Kantoren liepen leeg, scholen kondigden vrije dagen aan en het ijs van Friesland werd het belangrijkste nieuws op radio en televisie. Vanaf de vroege ochtend van 21 februari verzamelden duizenden wedstrijdrijders en toerrijders zich in Leeuwarden. De temperaturen waren stevig onder nul, maar lang niet zo extreem als in 1963. Op enkele plekken lag scheurend ijs, op andere plekken sneeuw, maar de tocht was over het algemeen goed rijdbaar.
De wedstrijd: een groep favorieten en een outsider
De kopgroep telde aanvankelijk meerdere bekende lange-afstand-schaatsers. Onderweg viel de groep langzaam uit elkaar. Evert van Benthem hield het tempo hoog en reed in de tweede helft van de tocht weg. Op de terugweg via Bartlehiem werd duidelijk dat zijn voorsprong groot genoeg was om binnen te halen. Hij finishte in zes uur, zevenenveertig minuten en een handvol seconden. Voor hem was het een eerste deelname aan een echte Elfstedentocht; tot die dag had hij vooral marathons op natuurijs gereden zonder grote landelijke bekendheid. Met die finish veranderde dat in een dag. Zijn naam stond binnen 24 uur in elke krant en zijn boerderij in Sint Jansklooster werd belegerd door fotografen.
De grootste media-aandacht ooit
In 1985 was het televisielandschap nog overzichtelijk en de NOS volgde de tocht uren achtereen live. Voor het eerst was er ook een grote internationale ploeg verslaggevers aanwezig. De combinatie van het lange wachten sinds 1963, het Friese natuurijs en een onbekende winnaar die op zijn 26ste de tocht uitreed, zorgde voor een mediagolf die generaties bleef hangen. De televisiebeelden van een uitgeputte Van Benthem die over de eindstreep glijdt, zijn vandaag nog onderdeel van elke retrospectieve over de Elfstedentocht. Daarmee sloot 1985 aan op de lijn van eerdere mediatochten en bereidde het de weg voor wat een jaar later zou volgen: in 1986 zou Van Benthem zijn titel verlengen en zou er een opvallende deelnemer onder pseudoniem meedoen. Dat verhaal lees je in Willem-Alexander als W.A. van Buren.
Hoe 1985 doorwerkt in de Elfstedengeschiedenis
1985 brak de patstelling sinds 1963 en bewees dat de tocht in de moderne tijd nog steeds kon. Vrouwen mochten vanaf dat jaar officieel als wedstrijdrijdster meedoen. Lenie van der Hoorn-de Boer werd in 1985 de eerste vrouw die op de elfde plaats in het algemene wedstrijdklassement eindigde. De winterdiscussie van de jaren tachtig zou nog twee tochten opleveren: 1986 en 1997. Maar 1985 blijft het scharnierjaar dat liet zien dat een Elfstedentocht na decennia stilte gewoon weer kon plaatsvinden, met een nieuwe winnaar en een nieuwe generatie helden.