De stad in een notendop
Hindeloopen — Hylpen in het Fries — is een van de kleinste en eigenaardigste van de elf Friese steden. Het stadje ligt aan het IJsselmeer, ingeklemd tussen smalle stegen en een lange dijk, en heeft een geheel eigen cultuur ontwikkeld. Vooral de Hindelooper schilderkunst — met bloemen, ranken en bijbelse taferelen op meubels, deurkozijnen en hele wanden — is in heel Nederland bekend. Daarnaast heeft Hindeloopen een eigen klederdracht en een eigen dialect, waarvan de wortels al in de zeventiende eeuw lagen.
Die eigenheid heeft een historische verklaring. Toen Hindeloopen in de zeventiende eeuw rijk werd van de walvisvaart en de handel op de Oostzee, ontstond een welgestelde middenklasse die elk huis als interieurkunstwerk inrichtte. Veel van die geschilderde meubels zijn bewaard en te zien in de plaatselijke musea. Voor de Elfstedentocht is Hindeloopen de zesde controlepost, na Stavoren en voor Workum.
Eerste Friese Schaatsmuseum
Wie de Elfstedentocht in zijn breedst mogelijke geschiedenis wil zien, hoort één keer in zijn leven in het Eerste Friese Schaatsmuseum te zijn geweest. Het museum, gevestigd in een rij oude pakhuizen in het centrum, bezit de grootste verzameling schaatsen ter wereld. Van de allerprimitiefste botten op leren riemen tot de Noren van de jaren zestig en de fiberglass-klapschaatsen van het moderne tijdperk: alles ligt er, vaak met inscripties, namen en de verhalen erbij.
De collectie omvat ook een complete geschiedenis van de Elfstedentocht, met persoonlijke voorwerpen van winnaars, foto's, kranten en filmfragmenten. Volgens de officiële informatie is het museum dagelijks geopend van 10.00 tot 18.00 uur, op zondagen van 13.00 tot 17.00 uur. In juli en augustus blijft het museum 's avonds open tot 20.00 uur. Voor actuele entreeprijzen kun je het beste de website schaatsmuseum.nl raadplegen, omdat tarieven van jaar tot jaar kunnen wisselen.
Hindelooper schilderkunst en klederdracht
De Hindelooper schilderkunst ontstond in de zeventiende eeuw als een mengvorm van Friese, Scandinavische en Aziatische motieven. Schippersfamilies brachten ideeën mee van hun reizen, en lokale schilders verwerkten die tot een herkenbare stijl: groene en rode ondergronden, bloemslingers, bijbelse scènes. Tegenwoordig leven nog een paar schilders die de techniek volgens de oude regels beoefenen; werk is te zien in het Museum Hindeloopen aan de Dijkweg, in een aantal galerieën in de stad, en in de meubelmakerijen die nog steeds bestellingen aannemen voor traditionele kasten en wiegen.
De Hindelooper klederdracht — gebloemde rokken, hoofddoeken, geborduurde lijfjes — is voor de meeste mensen nu vooral te zien in de musea, en bij gelegenheden tijdens de Hindelooper feestdagen. Op trouwfoto's uit het begin van de twintigste eeuw waren de meeste vrouwen nog volledig in de oude dracht gestoken. Wie er meer over wil weten, vindt in Museum Hindeloopen een vaste tentoonstelling met originele kostuumstukken.
De Tijdefontein en de straten
Aan de Spalderweg, vlakbij de haven, staat de Hindelooper fontein uit de 11Fountains-route: de Tijdefontein, ontworpen door de Chinese kunstenares Shen Yuan. Het werk verbeeldt het ritme van de getijden, dat in Hindeloopen historisch het hele leven bepaalde — vissers wachtten op het tij, schepen vertrokken op het tij, en zelfs de huishoudens leefden in de cadans van het binnenkomende en wegtrekkende water.
De oude binnenstad zelf is een doolhof van kleine straatjes met namen als Nieuwstad, Buren en Mucht. Bijna elk huis heeft houten lijstwerk dat in de Hindelooper stijl is beschilderd, vaak in groen, donkerrood of blauw. Wie tijd heeft, kan een wandeling maken over de Sjippe — de oude havenstraat — en daarna langs de dijk lopen om uitzicht te krijgen over het IJsselmeer. In de zomer is dat zonder twijfel een van de mooiste plekken van Friesland.
Praktisch en de Elfstedentocht
Hindeloopen is bereikbaar met de auto via de N359, en met de trein via Arriva vanaf Leeuwarden of vanuit Sneek. Het station ligt op enige afstand van het centrum, een wandeling van zo'n vijftien minuten. Parkeren kan op het terrein aan de rand van het stadje; in het hoogseizoen kan het er druk zijn, dus vroeg komen is verstandig. Veel bezoekers combineren Hindeloopen met Stavoren, Workum of een rit langs de Friese IJsselmeerkust.
Voor de schaatsliefhebber heeft Hindeloopen een dubbele betekenis. Niet alleen ligt hier het Schaatsmuseum, ook is dit historisch een van de meest gevreesde passages van de Elfstedentocht. De wind langs het IJsselmeer is zelden de vriend van een rijder, en het stuk tussen Stavoren en Workum vraagt vaak het uiterste van het peloton. Voor wie het verhaal van de tocht echt wil begrijpen, is een tussenstop in Hindeloopen aan te raden — al was het maar om in een van de eetcafés boven het water uit te rusten.
Walvisvaarders en het verre verleden
Een minder bekend stuk Hindelooper geschiedenis is de rol van de stad in de walvisvaart van de zeventiende en achttiende eeuw. Schippers uit Hindeloopen voeren elk voorjaar uit naar de wateren rond Groenland en Spitsbergen, waar zij maanden achtereen op walvissen jaagden voor de levering van traan en walviszijn. De welvaart van die periode is grotendeels het fundament onder de bewaarde Hindelooper architectuur en de geschilderde interieurs: kapiteins kwamen rijk thuis en lieten hun huizen versieren als statussymbool.
De band met de zee is in het straatbeeld nog steeds zichtbaar. Veel huisnamen verwijzen naar oude schepen, en in Museum Hindeloopen zijn modellen, harpoenen en navigatiekaarten te zien uit deze periode. De stad ligt vandaag de dag rustig achter zijn dijken, ver van de actieve scheepvaart, maar het zout van die geschiedenis is in de stenen geslagen. Wie het Hindeloopen van nu wil begrijpen, moet ook deze voorgeschiedenis kennen.