Een museum voor de Friese schaatshistorie
In het oude havenstadje Hindeloopen staat het Eerste Friese Schaatsmuseum, een instelling die zich uitsluitend richt op de geschiedenis van het schaatsen in Friesland. Het museum is een vaste halte voor bezoekers die de Elfstedentraditie willen begrijpen. Hindeloopen zelf was eeuwenlang een welvarende zeevarende stad met een eigen mode, taal en woninginrichting; tegenwoordig is het een toeristisch stadje met monumentale gevels langs de smalle stegen. Het Schaatsmuseum is gevestigd in een gebouw aan de hoofdstraat, vlakbij het centrum, en is jaarrond geopend. De collectie is grotendeels bijeengebracht door particulieren en wordt aangevuld met bruiklenen. De combinatie van schaatshistorie en het pittoreske karakter van Hindeloopen zelf maakt een bezoek tot een uitje van een halve dag. De fontein Flora en Fauna uit de 11Fountains-route staat op enkele minuten lopen.
De Elfstedenkruisjes
Een van de meest aansprekende onderdelen van de collectie zijn de originele Elfstedenkruisjes. Voor iedere gereden tocht werd een eigen kruisje uitgegeven aan de toerrijders die binnen de tijdslimiet finishten. De kruisjes verschillen per jaar van vorm en jaartal, en zijn in serie te zien van de eerste editie van 1909 tot de laatste tocht van 1997. Sommige originele exemplaren zijn afkomstig uit familiebezit van rijders, andere zijn uit nalatenschappen geschonken aan het museum. Naast de kruisjes is er een verzameling herinneringsmedailles van toerrijdersverenigingen, programmaboekjes en historische routekaarten. Voor wie zich verdiept in de Hel van 1963 of een andere specifieke editie is dit deel van het museum een directe bron: hier ziet u het kruisje dat de rijders die ene dag in handen kregen na de finish.
Schaatsen van de doorloper tot de klapschaats
Het museum beweert een van de grootste schaatscollecties ter wereld te bezitten. Te zien zijn Friese doorlopers, de klassieke houten schaatsen met een lang ijzer die generaties Friezen op de vaarten gebruikten. Daarnaast staan er kunstschaatsen, hockeyschaatsen, militaire schaatsen, schaatsen uit andere landen en de modernere klapschaatsen die het hardrijden vanaf de jaren negentig revolutioneerden. Aan de muren hangen scharen, slijpgereedschap en oude advertenties van schaatsfabrikanten. Bij veel schaatsen staat het verhaal van een specifieke maker of streek, zodat zichtbaar wordt hoe het ambacht van schaatsenmakerij in dorpen als IJlst, Akkrum en Joure traditioneel verankerd zat. Voor liefhebbers van techniek is dit een van de meest gedetailleerde collecties in Noordwest-Europa.
Foto's, films en winnaarsverhalen
Het museum heeft een uitgebreid foto-archief van eerdere Elfstedentochten, waaronder beelden van de edities uit de jaren tien en twintig van de twintigste eeuw. Veel van deze foto's zijn aangevuld met persoonlijke verhalen van rijders. In een filmzaal worden archiefbeelden vertoond van onder meer 1963, 1985, 1986 en 1997. Bezoekers krijgen daarmee een chronologisch beeld van hoe de tocht zich ontwikkelde van dorpse aangelegenheid naar nationaal evenement. In de winnaarsgalerij zijn de namen van alle officiele winnaars sinds 1909 opgenomen, met een korte typering. Voor wie het volledige overzicht zoekt verwijst het museum naar het overzicht van alle winnaars op deze site. Daarnaast besteedt het museum aandacht aan kortebaanschaatsen, een Fries-Hollandse wedstrijdvorm die parallel aan de Elfstedentocht een eigen traditie kent.
Praktische informatie en bezoek
Het Eerste Friese Schaatsmuseum is jaarrond open. Volgens de eigen bezoekersinformatie zijn het museum en de winkel dagelijks geopend van tien uur 's ochtends tot zes uur 's avonds, met op zondagen kortere openingstijden. In de zomermaanden juli en augustus zijn ruimere openingstijden gangbaar; de meest actuele tijden en entreeprijs kunt u het beste vooraf checken op de officiele website van het museum. Hindeloopen is per auto en openbaar vervoer bereikbaar via de buslijnen uit Workum en Stavoren; er is parkeergelegenheid net buiten het oude centrum. Combinaties met een wandeling door Hindeloopen of een bezoek aan het naastgelegen museum voor Hindelooper cultuur worden veel gemaakt. Voor schaatsliefhebbers met diepere belangstelling is een combinatiebezoek met het Friese Scheepvaart Museum in Sneek een logische uitbreiding. Een bezoek aan het Schaatsmuseum duurt gemiddeld vijfenzeventig minuten tot twee uur.